izabrana dela

izabrana dela

недеља, 17. мај 2009.

ANTHONY BURGESS: BEST BOOKS LIST [1939-1983]



Anthony Burgess (1917-1993) je tuce autora u jednom tijelu. Moguće je da zbog toga nikada i nije napisao ono što obično podrazumijevamo velikim romanom. On jednostavno nema svoje Mrtve duše ili Majstora i Margaritu, kao ni Absolom, Absolom!, Dobrog vojnika Švejka Ili Kvaku-22. Ipak, on je jedan od najvolšebnijih stilista 20. vijeka, sigurno veći literata i od Džojsa koga je konszistentno oponašao i idolizovao. Nisam siguran da bi bila hiperbola uporediti ga sa Kubrikom u produktivnom koliko u smislu širokog opsega njihove obrazovanosti (generalno, obojica podrivaju jedan drugoga svojom produktivnošću, Kubrik eksplicitno malim opusom, a Burgess eratičnom ali konstantnom literarnom plodnošću – umalo su obojica završili u prvoj zvaničnoj saradnji glede projekta Napoleon, od čega je najposlije profitirao Burgess napisavši izvanredan roman Napoleon Symphony, 1974, posvetivši ga upravo Kubriku).

Za razliku od Kubrika, Burgess nije traćio vrijeme da toliko toga saopšti u svome opusu što nikada iz nekog razloga u besprijekornoj formi nije uspjelo da se ispolji u samo jednom naslovu, moguće zato jer ga je privlačilo pisati o mnogo različitih stvari na načine koje je smatrao da će eventualno biti prihvaćeni kao unikatni. Zato se većina njegovih romana čita sa ushićenjem – iako najposlije ostanete uskraćeni svrsishodnog zadovoljstva zbog njihove nadasve epizodične strukture, no i dalje uživate u strahopoštovanju što osjećate prema čovjekovim tekstovima. Svakako se najposlije morate pokloniti autoru, u najmanju ruku zbog ljubavi koju je osjećao prema jeziku kojim se služio. Posljednji svoj posthumno objavljeni roman, Byrne, na primjer, napisao je u formi narativnog stiha.

Burgessovo najpoznatije djelo kod nas prevedeno kao Paklena pomorandža [verzija sa inkorporiranim 21. poglavljem] značajan je roman kao i svaki drugi koji je napisao, međutim mišljenja sam da, na kraju, najveći dio hajpa to djelo preuzima od Kubrikovog projekta i samo zbog toga mi, smrtne duše, danas uopšte i znamo za toga pisca (više od polovine njegovog opusa više nije u štampi, a najveći broj toga, ironično, u rodnoj mu Engleskoj).

U međuvremenu, ovaj autor je zalazio u brojne žanrove (istorijski, triler, komedija, SF...) iako se ne čini da je ikada planirao hodati po njihovoj ustaljenoj kadenci; pisao je i filmske scenarije, igrane komade, poeme, literarne studije, autobiografiju, pisao je leksikološka djela, prevodio je sa francuskog i drugih jezika, pisao je čak i libreta i biografije poznatih pisaca i kompozitora; jedino što skoro nikako nije pisao jesu priče, iako je pred kraj života objavio jedinu, i to prilično tanku, zbirku. Na sva zvona je tvrdio da je pali katolik, dok mu u konstantno ironičnim romanima ovdje-ondje nailazimo na ekstremnu hrišćansku apologetiku u maniru C.S. Luisa i G. Čestertona, što samo ide u prilog onoj njegovoj izjavi da voli da laže od jutra do mraka, i malo je falilo da mu ogromni roman Earthly Powers (1980) ispadne magnum opus. Ali, na žalost, nije. S te strane, ni sâm ne znam zbog čega. Naime, veoma je teško sažeti toga autora u jednoj čitavoj knjižurini, a nekmoli u tri paragrafa.

Takođe je pisao i fascinantne književne kritike i eseje, po čemu će ostati nezaboravan barem mojoj malenkosti. Martin Ejmis negdje je kazao o svojemu idolu Apdajku da je njegov opus nekonzistentan iz razloga jer mu je mnogo energije uzimala tvorba kritika i esejistika. Možda je stvarno tako i po pitanju Burgessa koji se, nakon svega, začudo nije izjalovio u pukog epigona. Previše je čitao, previše je pisao, previše je bio pompezan i naprasit u stvaranju, previše kritički nastrojen (naročito prema žanru), na mahove i bizarno kontradiktoran, strijemeći da kreira očito samo velike stvari, što se precizno vidi iz njegovog svakovrsnog opusa, u nekoj mjeri i neprevodivog na bilo koji drugi jezik. Orvel je Dikensa vidio i upoznao direktno iz njegovih romana, kaže Burgess, znači nije, tehnički, morao da zna ili čita bilo šta biografske prirode o Dikensu. Identično je i sa Burgessom, koga je lako voljeti i prezirati i proučavati upravo zbog njegovih nestalnih djela. Zato je on možda i najveći prokleti pisac na planeti.

Lista što slijedi preuzeta je iz njegove nebeletristike, 99 Novels: The Best in English Since 1939, publikovane 1984. Prilično je zanimljiva zato što obuhvata skoro sve vidove književnosti, čak i od one vrste koju Burgess – slijedeći svoje kritičke uzore kao što su bili tvrdokorni Edmund Vilson i Džordž Orvel – nije mnogo štovao ali jeste obožavao čitati (recimo, napisao je i esej Tolkienu prilikom njegove godišnjice, ali ga začudo nije ubacio na ovu listu). Mnogi daleko poznatiji romani nisu pomenuti, neke godine potpuno su zanemarene dok su se, opet, pojedini pisci po nekoliko puta pojavili na spisku. Na kraju predgovora Burgess je napisao, "Ako se nipošto ne slažete sa mojim izborom, biću i te kako zadovoljan. Do vrijednosti, uostalom, možemo stići jedino dijalektikom."

[Uzeo sam za slobodu da boldujem naslove koje su iz ovog ili onog razloga prigrlili žanrovci...]



1939
Party Going, Henry Green
After Many a Summer, Aldous Huxley
Finnegans Wake, James Joyce
At Swim-Two-Birds, Flann O'Brian

1940
The Power and the Glory, Graham Greene
For Whom the Bell Tolls, Ernest Hemingway
Strangers and Brothers (to 1970), C.P. Snow

1941
The Aerodrome, Rex Warner

1944
The Horse's Mouth, Joyce Cary
The Razor's Edge, Somerset Maugham

1945
Brideshead Revisited, Evelyn Waugh

1946
Titus Groan, Mervyn Peake

1947
The Victim, Saul Bellow
Under the Volcano, Malcolm Lowry

1948
The Heart of the Matter, Graham Greene
Ape and Essence, Aldous Huxley
The Naked and the Dead, Norman Mailer
No Highway, Nevil Shute

1949
The Heat of the Day, Elizabeth Bowen
Nineteen Eighty-four, George Orwell
The Body, William Sansom

1950
Scenes from Provincial Life, William Cooper
The Disenchanted, Budd Schulberg

1951
A Dance to the Music of Time (to 1975), Anthony Powell
The Catcher in the Rye, J.D. Salinger
A Chronicle of Ancient Sunlight (to 1969), Henry Williamson
The Caine Mutiny, Herman Wouk

1952
Invisible Man, Ralph Ellison
The Old Man and the Sea, Ernest Hemingway
Groves of Academe, Mary McCarthy
Wise Blood, Flannery O'Connor
Sword of Honour (to 1961), Evelyn Waugh

1953
The Long Goodbye, Raymond Chandler

1954
Lucky Jim, Kingsley Amis

1957
Room at the Top, John Braine
The Alexandria Quartet (to 1960), Lawrence Durrell
The London Novels (to 1960), Colin MacInnes
The Assistant, Bernard Malamud

1958
The Bell, Iris Murdoch
Saturday Night and Sunday Morning, Alan Sillitoe
The Once and Future King, T.H. White

1959
The Mansion, William Faulkner
Goldfinger, Ian Fleming

1960
Facial Justice, L.P. Hartley
The Balkans Trilogy (to 1965), Olivia Manning

1961
The Mighty and Their Fall, Ivy Compton-Burnett
Catch-22, Joseph Heller
The Fox in the Attic, Richard Hughes
Riders in the Chariot, Patrick White
The Old Men at the Zoo, Angus Wilson

1962
Another Country, James Baldwin
An Error of Judgement, Pamela Hansford Johnson
Island, Aldous Huxley
The Golden Notebook, Doris Lessing
Pale Fire, Vladimir Nabokov

1963
The Girls of Slender Means, Muriel Spark

1964
The Spire, William Golding
Heartland, Wilson Harris
A Single Man, Christopher Isherwood
The Defence, Vladimir Nabokov
Late Call, Angus Wilson

1965
The Lockwood Concern, John O'Hara
The Mandelbaum Gate, Muriel Spark

1966
A Man of the People, Chinua Achebe
Anti-Death League, Kingsley Amis
Giles Goat-Boy, John Barth
The Late Bourgeois World, Nadine Gordimer
The Last Gentleman, Walker Percy

1967
The Vendor of Sweets R.K. Narayan

1968
The Image Men J.B. Priestley
Cocksure Mordecai Richler
Pavane, Keith Roberts

1969
The French Lieutenant's Woman, John Fowles
Portnoy's Complaint, Philip Roth

1970
Bomber, Len Deighton

1973
Sweet Dreams, Michael Frayn
Gravity's Rainbow, Thomas Pynchon

1975
Humboldt's Gift, Saul Bellow
The History Man, Malcolm Bradbury

1976
The Doctor's Wife, Brian Moore
Falstaff, Robert Nye

1977
How to Save Your Own Life, Erica Jong
Farewell Companions, James Plunkett
Staying On, Paul Scott

1978
The Coup, John Updike

1979
The Unlimited Dream Company, J.G. Ballard
Dubin's Lives, Bernard Malamud
A Bend in the River, V.S. Naipaul
Sophie's Choice, William Styron

1980
Life in the West, Brian Aldiss
Riddley Walker, Russell Hoban
How Far Can You Go?, David Lodge
A Confederacy of Dunces, John Kennedy Toole

1981
Lanark, Alasdair Gray
Darconville's Cat, Alexander Theroux
The Mosquito Coast, Paul Theroux
Creation, Gore Vidal

1982
The Rebel Angels, Robertson Davies

1983
Ancient Evenings, Norman Mailer

3 коментара:

Petar Markovic је рекао...

Moze neka tvoja lista ne-horor knjiga...?

Dejan Ognjanovic је рекао...

nešto nalik tome već imaš na blogu: AUTOBIOGRAFIJA U KNJIGAMA ili
KNJIGE KOJE SU MI PROMENILE ŽIVOT. ovde - http://cultofghoul.blogspot.com/2010/03/autobiografija-u-knjigama.html

Petar Markovic је рекао...

OK, hvala