Uvod u POETIKU HORORA

Moja knjiga POETIKA HORORA biće promovisana u Kragujevcu, u četvrtak 17. septembra.

Mesto: SKC (kultna andergraund sala „Kutija šibica“).

Vreme: 19h.

Učestvuju: mr Danko Kamčevski i autor, dr Dejan Ognjanović.

Istom prilikom biće reči i o ediciji "Poetika strave" koja se izrodila iz ove knjige. Biće predstavljene prve dve knjige, VRBE A. Blekvuda i ŠAPTAČ U TAMI H. F. Lavkrafta, najavićemo treću i popričati o daljim planovima…

Dakle, ako ste u Kragujevcu ili njegovoj razumnoj blizini, svratite! Ulaz je besplatan, a biće i nešto primeraka od sve tri pomenute knjige, po povoljnim cenama!

Ovaj post je ilustrovan fotkama sa letošnje promocije ove knjige u Sloveniji, na Grossmann festivalu filma, vina i horora, kao i slikama nastalim prilikom jednog mog ranijeg boravka u Kragujevcu.

U znak najave ovog dešavanja, podeliću sa vama UVOD ove knjige, koji otprilike nagoveštava njen sadržaj i pristup.

Ako vam ne smetaju gulovski zelena slova na crnoj pozadini, tekst je odmah ispod. A ako više volite da čitate PDF – isti ovaj tekst možete skinuti OVDE.

Naravno, najbolje je ovaj uvod, i sve što za njim sledi, čitati na papiru, u ovoj lepoj, debeloj KNJIZI.

POETIKA HORORA

(c) Dejan Ognjanović

1.  UVOD

Horor je žanr određen paradoksima.

Naime, jezovite teme i motivi prisutni su u književnosti odvajkada, što je odraz činjenice da je strah jedna od najstarijih i najsnažnijih ljudskih emocija, a to važi i za stravu izazvanu "natprirodnim" pojavama (odnosno, nedovoljno spoznatim aspektima prirode). Folklorne i mitološke predstave naroda širom sveta svedoče o fantastičnim bićima od kojih su mnoga demonska, zastrašujuća, potencijalno uništiteljska. Stoga nije neobično da se susreti sa neobičnim i jezovitim nalaze u bajkama, pričama, legendama, mitovima i epovima – uglavnom kao delovi većih celina, a takav (epizodni) status imaju i u klasičnim književnim delima, od Epa o Gilgamešu preko Odiseje pa sve do Šekspirovih drama, i dalje. Međutim, krajem 18. veka u Engleskoj javlja se vrsta književnih dela u kojima strava nema epizodni, već centralni status. U formi nazvanoj "gotski roman" začet je žanr danas poznat kao horor.

I u tome je prvi paradoks: nastanak vrste književnih dela čija se definišuća odlika sastoji u izazivanju jedne specifične emocije, straha. Ovaj paradoks tim je veći što se radi o emociji koju u stvarnom životu nalazimo neprijatnom i činimo sve da izbegnemo povode za nju. Drugi žanrovi mogu se posmatrati kroz osećanja kojima i inače u životu težimo: smeh, avantura, akcija, uzbuđenje, začuđenost, erotika i drugi. Za razliku od navedenih izraza životne energije, strava je emocija za koju postoji verovanje da unižava i devalvira život, da oličava negativnost prema životu jer strah čoveka, navodno, pretvara u roba. U čemu je, onda, razlog prividnog paradoksa u evidentnoj, viševekovnoj popularnosti žanra posvećenog izazivanju neprijatnih emocija i stanja kao što su strah, drhtanje, žmarci, mučnina, gađenje, šok, košmar? Da li je horor zaista radikalno drugačiji od svih drugih žanrova popularne književnosti? Ili možda fiktivna strava poseduje neku psihološku i kulturološku funkciju koja na prvi pogled nije vidljiva? Žanrovi u načelu nastaju kao odgovori na određene potrebe publike: koja je to potreba, ili spoj potreba, u korenu horor žanra? Više od 250 godina nesmanjene popularnosti horor tema i motiva u književnosti, ali kasnije i u drugim medijima (pozorište, film, strip, animacija, video-igre), i to ne samo u Engleskoj već širom sveta, svedoči o tome da te potrebe nisu prolaznog, već trajnog i univerzalnog karaktera.

Ovaj rad posvećen je, stoga, pokušaju da se definiše poetika strave onako kako je uobličena u delima nastalim sa svesnim ciljem izazivanja ove emocije kod čitalaca, što je fenomen koji se javlja u nekoliko zapadnoevropskih književnosti druge polovine 18. veka (recimo, u nemačkoj i francuskoj), ali nigde tako izraženo i razvijeno kao u engleskoj, a ubrzo za njom, već na početku 19. veka, i u američkoj književnosti. I tu nije kraj paradoksima: žanr koji je u Engleskoj bio definisan feudalnom prošlošću i odgovarajućom ikonografijom (ukleti zamak) prirodno se i bez problema preneo i razvio u okvirima tek stvorene američke nacije i njene književnosti u povoju. Žanr toliko srođen sa svojom formom da je široko poznat kao "gotski roman" odjednom, u Americi, svoj najprikladniji izraz nalazi u kratkoj priči – što dovodi do još jedne naizgled paradoksalne terminološke interferencije između "gotskog romana", "gotika", "romanse" i "horora".

Da bi se ovi paradoksi raspleli i objasnili neophodno je, pored pomnog čitanja reprezentativnih dela, ukazati i na širi, društveni, istorijski i kulturni kontekst u kome su ta dela nastajala. Rad koji sledi namerava da pokaže, između ostalog, i to da je horor žanr, bez obzira na svoju zasnovanost na arhetipskim i univerzalnim temama i situacijama (strah od nepoznatog, mračna strana ljudske prirode, borba dobra i zla), nastao i tokom cele svoje istorije razvijao se pod direktnim i indirektnim uticajima aktuelnog mesta i vremena. Njegova poetika je zato određena spojem individualnih, autorskih estetika, nazora i preokupacija sa konkretnim vanknjiževnim i vanestetskim uticajima koji su oblikovali nade i strahovanja određenih perioda, kao i načine njihovog književnog uobličavanja. Polazna premisa ovog rada sadržana je u ubeđenju da književnost ne nastaje u "kuli od slonovače", izolovana od pisca koji je stvara ili od kulture u kojoj nastaje. To se odražava i na metodologiju rada, koja se, pored pomnog čitanja (eng. close reading) i uvida iz estetike recepcije u podjednakoj meri oslanja na istoriju književnosti, i kulture uopšte, kako bi osvetlila kontekst koji je oblikovao književnost strave, i omogućio njen najplodniji razvoj upravo u okvirima anglo-američke književnosti.

Žanr se u ovom radu ne posmatra samo kao estetska kategorija, već se pokazuje kao uslovljen i raznim vanknjiževnim uticajima: kulturna klima i preovlađujući nazori (npr. doba engleskog prosvetiteljstva kao pozadina i podsticaj gotiku, ili vrednosti doba kraljice Viktorije na "viktorijansku" priču o duhovima), istorijski događaji (npr. Američki građanski rat i njegova uloga u pričama Embrouza Birsa), velika otkrića i naučne teorije (elektricitet i Frankenštajn Meri Šeli; Ajnštajnova teorija relativiteta i priče H. F. Lavkrafta…) kao i javljanjem drugih srodnih književnih škola i pokreta (romantizam, dekadentizam) odnosno žanrova (naučna fantastika, detektivska priča). U radu se, takođe, ukazuje i na komercijalne aspekte u nastanku i razvoju horora, neraskidive od srži fenomena žanrovske književnosti: smanjenje proizvodne cene knjige i njena veća dostupnost najširim slojevima krajem 18. veka, kao i razvoj gradskih biblioteka u Engleskoj tog perioda i njihov značaj za popularnost gotskog romana; uloga književnih časopisa koji su, početkom 19. veka, omogućili razvoj kratke priče (pa tako i kratke horor priče); fenomen "bestselera" u Americi početkom sedme decenije 20. veka i njegov upliv na formu i sadržinu romana Stivena Kinga, itd.

Težnja da se poetika horora predstavi na jasan i argumentovan način uslovila je strukturu ove knjige. Prvi zadatak na tom putu jeste definisanje osnovnih pojmova i termina, pri čemu neki od ključnih do sada nisu bili definisani u teoriji na srpskom, dok oko pojedinih ni u teoriji na engleskom ne postoji univerzalno slaganje. Osnovni termini koji se na početku rada definišu jesu: žanr, estetska namera (nem. Kunstwollen), horizont očekivanja, romansa, gotik, gotski roman, horor i istorijska poetika. Njihovo definisanje nužan je preduslov za što preciznije određenje horor žanra, čiji efekti umnogome počivaju upravo na dvosmislenostima, paradoksima i nejasnim opažajima.

Ova knjiga se, zatim, posvećuje definisanju problema kojim se bavi, odnosno poetike horor žanra u anglo-američkoj književnosti. To se čini sažetim prikazom osnovnih tendencija u definisanju horora u teoriji na engleskom jeziku, što uključuje kako uvide uticajnih pisaca žanra, tako i kritičare i teoretičare koji su se njihovim delima bavili u prethodnih 250 godina, sa naglaskom na savremenijima. U posebnom se poglavlju, takođe, ukazuje na retke pokušaje određenja horora u teoriji na srpskom jeziku, čime se pokušava uspostaviti kontinuitet sa onim izučavaocima koji su se, makar sporadično, do sada bavili temama fantastike i natprirodnih tema i motiva u književnosti kod nas. Zaključak je, ipak, da horor žanr do sada u teoriji na srpskom nije bio sagledan na sveobuhvatan način, već pretežno kroz izučavanje zasebnih autora, dela ili motiva, pa stoga ova Poetika horora predstavlja pionirski pokušaj u tom pravcu. Kritički osvrt na preovlađujuće teorije o hororu služi i kao sažetak dosadašnjih uvida, ali i zamki, na putu našeg određenja horora kao žanra.

Nakon teorijskog utemeljenja horora kao žanra sledi prikaz njegovog nastanka, odnosno stvaranja poetike strave u obliku tzv. gotskog romana. Ovaj period prikazuje se kao složen, i zato se deli na dve faze: rani gotik, čiji je začetnik Otrantski zamak Horasa Volpola (Horace Walpole, The Castle of Otranto, 1764), i pozni gotik, čiji je najistaknutiji predstavnik roman Meri Šeli, Frankenštajn, ili Moderni Prometej (Mary Shelley, Frankenstein, or Modern Prometheus, 1818). U oba slučaja ukazuje se na dominantnu književnu paradigmu čiji je uticaj evidentan (prosvetiteljstvo kao kontrast kod Volpola; romantizam kao inspiracija kod Šelijeve) ali i na intencije autora izražene u predgovorima i drugim osvrtima na svoja dela, te na recepciju koju su doživela u vreme objavljivanja i kasnije. U odnosu na te elemente sagledavaju se dominantne ideje, teme i motivi tih dela i procenjuje njihov značaj za kreiranje poetike horora kroz dovođenje u vezu sa prethodnicima i naslednicima. Gotski period kulminira pojavom američkog pisca Edgara Alana Poa (Edgar Allan Poe), koji svojim delom fundamentalno preobličava dotadašnju gotsku tradiciju i modernizuje je kako u sadržinskom tako i u formalnom smislu, postavivši temelje kratkoj horor priči.

Zatim se definiše klasični period horora, i tri dominantna oblika žanra u njemu: priča o duhovima, oličena u noveli "Okretaj zavrtnja" Henrija Džejmsa (Henry James, "The Turn of the Screw", 1898), viktorijanski neogotski roman, sa Drakulom Brema Stokera (Bram Stoker, Dracula, 1897) kao tipičnim, i najuticajnijim predstavnikom, i "čudna priča" kosmičke strave, čiji vrhunac predstavlja opus H. F. Lavkrafta sa pričom "Boja izvan ovog svemira" (H. P. Lovecraft, "The Colour from Outer Space", 1927) kao egzemplarnom. U ovim delima prevrednuju se i dalje razvijaju tekovine gotske tradicije, prilagođene novim društvenim, kulturnim i estetskim okolnostima doba neviđenog razvoja nauke i tehnologije. Lavkraft, pritom, stoji na razmeđi klasičnog i modernog horora, najavljujući snažnu egzistencijalističku stravu prikladnu za doba posle Frojda i Ajnštajna.

Najzad, u glavi posvećenoj modernoj horor književnosti definiše se fenomen bestselera, i analizira poetika Stivena Kinga koja je ne samo učinila ovog autora jednim od najčitanijih pisaca 20. veka, nego je omogućila razvoj horora bez presedana u dosadašnjoj istoriji. Taj razvitak doveo je do pojave novih, raznovrsnih glasova u modernoj horor prozi, i njima se bavi poglavlje o savremenim tendencijama u hororu. Ono ukazuje na ponovno približavanje horora i književnosti "glavnog toka", kao i na vitalnost ključnih poetika opisanih u prethodnim glavama koje u modernom dobu stiču nove konotacije.

U svom zaključku, ova istorijska poetika horor žanra u anglo-američkoj književnosti pokazuje značaj horora za žanrovsku, popularnu književnost. Istovremeno, ona ga revalorizuje u domaćoj teoriji kao ravnopravnu vrstu pisanja kojom su se bavili brojni književni velikani i koja je po svojim temama, idejama, motivima i estetskim postignućima ravnopravan i neraskidiv deo književnosti uopšte. Prikaz nastanka i razvoja poetike horora, sa analizom ključnih, reprezentativnih dela za razvoj i bogaćenje tradicije ovog žanra tokom više od dva veka služi da pokaže neutemeljenost podele na "visoku" i "nisku" (ili trivijalnu) književnost, koja se još uvek može naći u domaćim teoretskim i kritičkim napisima, makar u implicitnom vidu.

Kroz analizu reprezentativnih dela horora, ovaj žanr se pokazuje kao potentan modus iskazivanja (i analiziranja) preovlađujućih nada i strahova svog doba. To je žanr koji pojedinim svojim elementima prožima čitavu književnost, pa je zato proučavanje horora istovremeno proučavanje biti književnosti, a dobijeni rezultati relevantni su i za značajno šire polje nego što je to žanrovska književnost. Zbog toga je jedna od namera ovog rada da pruži zaokruženi prikaz nastanka i razvoja horor žanra, u srpskoj teoriji i kritici još uvek nedovoljno poznatog i priznatog, kao i da ga smesti u perspektivu koju on svojim estetskim dometima zaslužuje. Time bi se ujedno ukazalo i na mogućnosti žanrovskog pisanja uopšte.

Ne treba zanemariti ni kulturološke implikacije ovog istraživanja, budući da je žanrovska književnost pre svega karakteristična za anglo-američku književnu produkciju. Iako u Srbiji postoje drugačiji kulturološki i tržišni uslovi nego u Velikoj Britaniji i SAD, rezulati ovog rada mogu biti relevantni i za bolje razumevanje motiva horora i fantastike u delima srpskih pisaca, kao i za uočavanje sličnosti i razlika u slovenskom i anglo-američkom pristupu fantastici i hororu. Ipak, ovaj rad je prevashodno usredsređen na prikaz i analizu poetike horora kakva je nastala i razvijala se na engleskom jeziku, gde je ona ne samo žanrovski kodifikovana nego je i dovedena do svog punog, zaokruženog teorijskog i praktičnog oblika, a ovaj je pretvoren u paradigmu žanra za sve druge književnosti u kojima takve zaokruženosti i bogatstva tradicije književnosti strave naprosto – nema.

*  *  *

THE WIDE, CARNIVOROUS SKY AND OTHER MONSTROUS GEOGRAPHIES - John Langan

  

Oni koji prate samo moje napise na blogu, a ne i moje knjige, radove i članke koje objavljujem u zemlji i svetu, mogli bi pomisliti da sam po pitanju horor književnosti beznadežno zarobljen u prošlosti i da se bavim samo nekakvim prašnjavim davno mrtvim klasicima, odnosno da nisam čitao, i ne čitam, ništa novije od Lavkrafta.

To uopšte nije tako: stvar je samo u tome da napise za blog uglavnom stvaram u trenucima odmora, kad mi je um već iscrpljen drugim pisanjima, i u takvom stanju lakše mi je da pišem s pola mozga o filmovima nego o knjigama. U poslednjih pet godina čak i aktivnije nego ranije pratim savremenu horor produkciju zahvaljujući tome što pišem za najbolji svetski horor časopis, Rue Morgue, pa preko njih dobijam najnovije knjige horora, koje prikazujem na njihovim stranicama.

Zato sam odlučio da otpočnem sa prevođenjem mojih književnih kritika objavljenih u tom časopisu na srpski, i da ih ekskluzivno u tom obliku plasiram ovde, jer postoji čitav niz odličnih novih pisaca strave koje teško i da sam pomenuo a kamoli detaljnije predstavljao na blogu. Pa, da počnem s jednim od najdražih mi: u poslednje vreme stalno nailazim na  priče i novele Džona Langana u antologijama koje čitam, i njegovi doprinosi su uvek u najužem vrhu, među najboljima. Langan zaista redovno postiže veoma visok nivo čega god se u pisanju poduhvati. Zato – obratite pažnju!

THE WIDE, CARNIVOROUS SKY AND OTHER MONSTROUS GEOGRAPHIES -  

John Langan

Hippocampus Press, 2013

Ovo je druga zbirka priča Džona Langana, posle Mr. Gaunt and Other Uneasy Encounters (2008) i romana House of Windows (2009). Odlikuje se visoko refleksivnim sadržajem i meta-horor pristupom gde je svest o žanrovskim tropima spojena sa ambicijom da se ovi preokrenu u nešto sveže. Većina ovih priča uspeva da učini upravo to, pružajući nove perspektive na gulove, vampire, vukodlake, zombije, uklete statue, isterivanja đavola kao i na dela takvih divova kakvi su Po i Lavkraft.

            Najbolja u ovoj zbirci je "Technicolor", noveleta u obliku živopisnog predavanja o Poovoj priči "Masque of the Red Death". Ona zamagljuje fakte i fikciju kada Napoleonov vojnik završi u skrajnutom ruskom manastiru i otuda izađe sa otkrićem koje inspiriše Poovu besmrtnu priču... Ovo je jedna od najuspelijih modernizacija Poa koje sam ikada pročitao: nije ni čudo da je bila odabrana za antologiju Ellen Datlow pod naslovom Poe, kao i za Best Horror of the Year (vol. 2).

            Odmah za njom je "Mother of Stone", novela na 70 strana, originalno objavljena u ovoj zbirci, o istraživaču „internetskih narativa“ koji ispituje statuu obezglavljene trudne žene što sve vodi do sve sablasnijih (ali i krvavijih) događaja. Napisana je u drugom licu, sa ekonomijom i kontrolom naracije dostojnim Machena i Blackwooda.

"City of the Dog" dodatno dokazuje da, baš kao i Laird Barron (koji je ovoj zbirci napisao pogovor), Langan ponajviše blista u novelama. Ova se tiče ljubavnog trougla, nestale voljene i gulova na napuštenom groblju. Sablasna je i zvuči proživljeno, sa dirljivim krajem.

            Naslovna novela je dobar primer moderne vampirske proze sa originalnim (vanzemaljskim?) stvorenjem koje lebdi u stratosferi u jednoj kapsuli iz koje se survava u ratom zahvaćena područja na Zemlji i slobodno utažuje glad za krvlju među ovozemaljskim masakrima.

            S druge strane, meta-pristup donekle oslabljuje priču "The Revel", gde se susreću forma scenarija za film sa predavanjem o vukodlacima, dok priči o zombijima "How the Day Runs Down" nedostaje ugriz, umnogome zato što je pisana u duhu drama Thorntona Wildera u kojima se razbija „četvrti zid.“

            Uprkos tome što nekolicina eksperimenata u ovoj zbirci nije baš sasvim uspela, većina ovih novela efektna je više nego dovoljno da predstavi Lanagana kao pisca u usponu među savremenicima koji je itekako vredan vaše pažnje.

--- Objavljeno u Rue Morgue # 134 , juna 2013.

MONSTERS: DARK CONTINENT (2014)

**(*)

2+ 

            Neshvatljivo prehvaljeni MONSTERS od pre par godina – čuven po tome što se naslovna stvorenja u njemu skoro i ne vide, sem malo pred kraj, a inače statiraju u kukuruzu ceo film, dok dosadno nezanimljivi junaci keeenjaju li keeenjaju sve u 16 – dobio je i ni od koga traženi „nastavak“.

            Na svu sreću, ovo nema nikakve veze s onim „likovima“ iz I dela, ali ovi novi nisu bogzna koliki napredak – pošto se radi o klasičnim vojničinama čije mačo isprđivanje na početku stvarno treba izdržati (bio sam na ivici da ovo ugasim i obrišem, jedva izdržah). Glavni junak (Sam Keeley, viđen za veće stvari) je simpatičan mladić, al džaba kad je kao lik rudimentaran.

            Pošto je ratni kontekst – smešteno u neku bliskoistočnu pustinju – ovde ima više akcije i dinamike nego u prvom NEMONSTERSu, ali –

 

            -ALI, veći deo te akcije je između ljudi, a monstrumi opet pretežno sede u pozadini, kao nekakva napadna metafora za, valjda, onečovečenje i demonizaciju neprijatelja ili tako nešto.

Ipak, lavkraftovska divovska čuda ovde imamo videti nešto malo i po danu (najzad!), i to je lepo, ko voli;

problem je samo u tome što je AKCIJA maltene antipod Lavkraftu (koji je sav u ATMOSFERI), tako da ovde nema osećanja ČUDESA, nema ništa sublimno, božansko-demonsko oko ovih stvorenja – oni su samo neke velike životinje iz svemira.

            Iako pristojno snimljen i režiran, MONSTERS: DARK CONTINENT je u fundamentu promašen i loše iskalkulisan film koji je tek malo manje bezobrazan od svog prethodnika po pitanju monstruma, koji su i ovde sporedni, kako vizuelno (viđamo ih retko, u pozadini, nakratko) tako i narativno (jer skoro da nikako bitno ne utiču na zaplet, koji je sasvim konvencionalna ratna pričica).

            Dakle, džaba vam tehnika kad ovde nema neke velike ni duše ni pameti: SVE je na pola puta: i priča, i poruka, i strava, i akcija... za svakog po malo, ni za koga dovoljno.

            No, ko ima fetiš na Lavkraftovska čudovišta, na pipke i tako to, ovo je ipak solidno dizajnirano i izvedeno s većim budžetom nego što obično ti pipci dobijaju, pa eto, bar zbog toga, ko voli nek izvoli.

Šta sam gledao na Grossmannu? (STUNG, GHOUL, itd)

Iskoristio sam priliku ovog leta na Grosmanu da na velikom platnu pogledam svoje drage filmove HARDWARE (1990) i DUST DEVIL (1992) Ričarda Stenlija. Nažalost, Grosman više nema uslove za prikazivanje filmova sa 35mm trake, pa su ova dva projektovana sa blu reja, odnosno dvd-a. To nije TO, ali šta da se radi; ionako je retka prilika da se ovi filmovi vide onako kako su i zamišljeni, pompezno, spektakularno, u vajd-skrinu. Čak sam ovom prilikom uspeo da zapazim par detalja koji su mi do sada na malom ekranu izmicali (iako oba filma imam na originalnim DVD-ima).

Isto tako, reprizirao sam i Stenlijev kratki THE MOTHER OF TOADS (2011), tj. segment iz omnibusa THEATRE BIZARRE. 

Ovog puta projekcija sa blu reja nije ostavila ni tračka sumnje mojoj inicijalnoj impresiji: da je to vrlo slabo usnimljeno, i u smislu kadriranja, i kolor korekcije; i mada deo krivice možda snosi i DP, Karim Husain, glavni krivac je, izgleda, ipak Stenli, koji je to tako pustio. 

Inače, izvorna pričica Klarka Eštona Smita je ionako bezvezarija po sebi, a ova adaptacija ni na koji način je ne unapređuje, naprotiv: 

ovo je jedan cheesy, bezvezan i skroz nebitan film, potpuno lišen mistike 

iako je sniman na autentično mističnim lokacijama u Francuskoj (gde se Stenli nastanio), 

a dodatno je jeftin i nenamerno smešan zbog francuskog akcenta Katrione MekKol, koja umesto da izaziva jezu – zapravo kanališe smehotres ALO ALO. A sad, premijere.

 Na blogu su već zasebne prikaze dobili sledeći filmovi viđeni na ovogodišnjem Grosmanu, pa o njima možete čitati naširoko ako kliknete na naslove:

IDYLL / IDILA ("prvi slovenački horor", treći put)

BROJ 55 ("nimalo ideološki obojen film" o junačkim hrvatskim braniteljima i horor-filmski stilizovanim četničkim hordama)

GERMAN ANGST (nemački "žestoki" omnibus od tri priče; jednu od njih radio Butgerajt)

THE OTHERWORLD / L'AUTRE MONDE (najnoviji dugometražni okultni dokumentarac Ričarda Stenlija)

            A sad, filmovi koji nisu vredni detaljnije priče, a opet – valja ih pomenuti jer imaju ponešto atraktivno što bi nekog moglo navesti da im da šansu ako na njih naleti.

STUNG
Germany, USA; 2015; 87 min
Directed by: Benni Diez

** (2)

Baš lepo što su se potrudili da naprave te džinovske bube, kao i brojne efekte maske, "po starinski", od gume, lateksa i ostalih materijala, a ne od piksela u kompjuteru – ali, džaba kad je zaplet imbecilan, likovi nesnosno iritantni (da, čak i onaj dečačić iz masterpisa FRAILTY koji nije Petar Pan odrastao je u nepodnošljivu kreaturu!), Lans Henriksen na auto-pilotu odrađuje svoje, a ritam je naprosto užasan. Naime, iako invazija džinovskih osa kreće u prvih 10-15 minuta, što je uvek plus (zajebite me s pripremama, sitnim nagoveštajima i "upoznavanjem likova" tokom pola filma, ili duže!), ali čim se ovi zabarakidiraju u podrumu kuće, krene toliko nesnosno, dosadno, kretensko dramoseranje da se na džinovske ose smesta zaboravi!

Dakle, tkanje normalnog sveta se upravo rasplelo, džinovske ose su pred njihovim očima ubile 10-ak ljudi, neki drugi mutiraju i one izlaze iz njih, vi ste im pobegli i onda – šta? Krene same-old same-old bullshit "voliš li me, voli li me, kako da joj priđem, jao, ma ne voli me ona..." pa onda te "drugovi, ovako ćemo," te "drugovi, onako ćemo"... ma idi bre! Život je prekratak za ovo! Nađite na jutjubu ili negde inserte gde se javljaju kreature, ili ako vam je baš do njih skinite film pa ispreskačite "dramu" i "romansu" i "sranje" i pogledajte sve u svemu nekih 10 minuta monster akcije, i to je dovoljno.

LIZA THE FOX FAIRY / LIZA, A RÓKATÜNDÉR
Hungary; 2015; 111 min
Directed by: Károly Ujj Mészáros

** (2-)

U poverenju, kaže mi Ričard Stenli: "Ovo sranje izgleda kao nešto što bi režirala jedna moja bivša." Dakle, iako je ovo režirao muškarac (Karolji, a ne Kerol? uostalom, možda je reditelj gej!), LIZA deluje kao najbljutaviji školski primer "ženskog filmopisma" – sav liciderski nakićen, kitnjast, šaren, svi likovi i situacije su otkačeni ali na neki skroz dosadan i nezabavan način (pomereno ali ne i vickasto; čudno, ali bez duha, bez ikakvog edža). Začudnost radi začudnosti, bez poente. Kao AMELIJA PULEN, samo bez šarma i vizuelnog bogatstva. Iz ovoga izuzimam samo deonice sa duhom japanskog pevača iz 1950-ih koji se povremeno javlja: to je jedino zabavno-bleskasto, pa čak mestimično i smešno u ovoj inače otužnoj i nesmešnoj  romantičnoj fantasy komediji.

GHOUL

Czech Republic; 2015; 86 min
Directed by: Petr Jákl

**(*) (2+)

Ovo je dobilo Hudog Mačka za najbolji film Grosmana! O, tugo jesenja! Standardni FFF, korektno urađen, "good of its kind" – ali džaba kad mu je kind FFF. Svašta je tu nabacano: i kultur-rasizam (ti sa Istoka bi samo da nas zapadnjake oderu, opljačkaju, prevare... Rusi, Ukrajinci, Srbi, Hrvati – isti kurac!) i true crime (ničim izazvan prizvan je ovde i čuveni serijski manijak i kanibal, Čikatilo) i spiritizam (rudimentarna, nenadahnuta seansa, i onda krenu manifestacije, opsedanja i pizdarije). 

Tanki likovi besmisleno se ponašaju (kao, "sačekajte vi tu u pustoj i jezivoj kućici daleko od sveta, sad će da dođe creepy dude kog ste malopre sreli da vam da intervju za vaš jebeni film, samo sedite tu, prenoćite slobodno, šta bi moglo poći po zlu?"), uobičajena jurnjava po mraku, puf-pant puf-pant jao, kuku-lele, heeelp, ovo-ono, crnci u tunelu, trt-mrt abre-ubre. I to je sve. Ne vredi mu ni tako sjajan naslov kad je sve ostalo - mnjah.

CLINGER
USA; 2014; 81 min
Directed by: Michael Steves

Ne znam koji je đavo ovim filmadžijama, da li je oseka dobrih novih ideja tolika da moraju da kradu ovoliko, tek – evo i trećeg filma u poslednje dve godine na temu zombi-exa: posle LIFE AFTER BETH i BURYING THE EX stiže nam i CLINGER! Jupiii! Ako ste voleli prethodna dva filma o preminulim bivšim curama koje se vraćaju kao žive mrtvakinje da smaraju svoje ex-momke (za moj groš – oba su bolno dosadna i napadno neduhovita; ništa ne vredi što je ovaj drugi po tankom scenariju radio Džo GREMLINS/HOWLING Dante!), onda ćete naprosto obožavati i ovu skoro-negledljivu orgiju smaračizma o patološki zacopanom momku koji glupo pogine, ali ga to ne spreči da nastavi da se poput krpelja lepi svojoj još živoj curi!

Vi kako hoćete, ali ja sam ovo napustio (prekinuo) posle 15-ak minuta i otišao da, radije, gledam reprizu Stenlijevog dokumentarca. Ukratko: ovo je daleko jeftinije (i budžetski, i vizuelno, i po rediteljskom netalentu) od gorepomenutih EX filmova, a uz to za glavnog (i naslovnog) "junaka" ima toliko nesnosno iritantnu njušketinu da je to, čak i u jednoj kao splatter-komediji, previše ružno. Ne samo što je njegov lik zamišljen kao zaista neverovatno bolestan ludak nego je i kasting ovog odvratnog glumca sve to pokopao daleko ispod želje da to gledam sat i po! Ko voli, nek izvoli!

            Na Grosmanu sam pogledao i par dokumentaraca koje i vama preporučujem ako na njih negde naletite: EATEN ALIVE! THE RISE AND FALL OF THE ITALIAN CANNIBAL FILM (UK; 2015) i MARK OF THE TIMES: THE NEW WAVE OF BRITISH BLOODSHED (UK; 2015) su sasvim solidni za one koje tematika zanima; u pitanju su, strogo gledano, namenski rađeni filmovi za EXTRAS na DVD-ima, pa zato morate oprostiti što su jefitnijeg izgleda i pretežno u "talking heads" formatu: sagovornici su kvalitetni, i ima se tu šta čuti, koga interesuje.

Ves Krejven: dva intervjua

Dok se oporavljamo od nenadoknadivog gubitka Vesa Krejvena, jednog od najznačajnijih horor reditelja svih vremena, odlučio sam da sa vama ovde podelim dva značajna intervjua/članka vezana za njegov najbolji film, Strava u ulici brestova. Oba su višestruko zanimljiva, i oba su iz FANGORIJE.

Prvi je članak posvećen Stravi napravljen u vreme kad se film još snimao, i pre nego što je svima postalo jasno kakva se genijalnost (i kulturni fenomen, i fama, i pomama, i ludilo) tu krije. Zabavno je ovu najavu čitati iz današnje vizure, sa svom naknadnom pameti koju imamo, znajući šta će da znači Fredi za horor 1980-ih, znajući u šta će Strava da izraste, a s njom i karijera Vesa Krejvena. Recimo, rečito je da čak ni FANGORIJA nije slutila šta će od ovoga biti – ovaj članak nije zaslužio koricu, niti neko udarno mesto, nego je zabačen negde pozadi. Ipak, ne zaboravimo da su prethodna dva Krejvenova filma bili ćorci, osrednji DEADLY BLESSING, i srednje-žalosni SWAMP THING i da skoro niko nije od STRAVE očekivao bog zna šta. Zvuči bizarno, ali Fredi je svoju koricu na Fangoriji dobio tek sa nastavkom (drugim delom)!

 Pomalo je čudno da Krejven tvrdi da jedan od najčistijih horor filmova ikada snimljenih nije zaista horor, ali uprkos tome, vredi osmotriti šta je ovaj reditelj imao da kaže u vreme snimanja svog masterpisa – pored ostalog i zato što se vidi da je i on shvatao da radi nešto posebno.

Evo njegovih reči, izvađenih iz članka objavljenog 1984. godine u FANGORIJI br. 40:

  Wes Craven on A Nightmare on Elm Street  

"But this isn't horror, really," he says. "It’s more of a fantasy, an impressionistic thriller. It's really a departure for me. I really feel this will be a landmark film for me, my watershed film. It's not an ordinary, run-of-the-mill little film. There's really something quite extra-ordinary about it. It's going to be a nice piece of work."

"It's a premise which has interested me for a long, long time," Craven says. "In some of my earlier films, I played with dream sequences where you weren't sure whether the person was dreaming or not. I found that the idea intrigued me so much I wanted to do a whole film around it. It was the first thing I wrote that I wasn't commissioned to write. It was a departure for me.

"This movie is not based on everyday reality," Craven continues, "it has a prosaic quality. I'm standing conventional scenes on their heads. A lot of scenes start off normally and then, all of a sudden, you don't know what the hell to expect next. It takes place as much in dreams as it does in reality. It's about a girl [Heather] who learns that, in order to save her life, she must go into the dream-world and confront the monster in its own cage."

"That's what I like about horror," he says. "It's an area much less hampered by rules and conventions. And in this, which is about dreams, there's very little limitation on what I can do."

"I don't think of it as dragging myself away from horror. This is firmly rooted in what I do best but it's different in kind. It's more entertaining than a film that assaults you. This is more of a roller-coaster ride than a graphic horror film."

Osim Krejvenovih reči, zabavno je čuti šta je o filmu u to vreme imao da kaže i mladi junoša, debitant koji je od svih u njemu najdalje odskočio: Džoni Dep. I njega, i još poneke stvari (kao npr. retke fotke sa stvarima koje se ne vide u filmu, kao unakaženi leš Nensine majke, ili ranija, svedenija verzija ikoničke Fredijeve maske) imate u odabranim skenovima koje sam na Mediafire samo za vas okačio. (Us)kliknite s ljubavlju svetitelju Ghoulu, i čitajte: Fangoria 40

            Druga stvar je znatno novija: u pitanju je poslednji intervju koji je Krejven dao FANGORIJI, krajem 2014., i stoga to je i jedan od njegovih poslednjih uopšte. Pošto ste pročitali šta je Krejven imao da kaže o Stravi pre punih 30 godina, pogledajte kako izgleda njegov osvrt na svoje čedo tri decenije kasnije, na samom zalasku svog života. Ovde je samo moj izbor iz znatno dužeg intervjua koji inače nigde nemate onlajn.

  Wes Craven looks back on a "Nightmare"  

Is Nightmare a gift or a hindrance to you now?

It's both. When you look at all the films I've made, the two really big ones are Nightmare and Scream, and there are a couple of clunkers in there too. It certainly was successful for me, intellectually, and for the audience, and I'm sure it'll be on my gravestone: "Father of Freddy Krueger" or some such thing.

It's great to have done something that is still so much a part of the public language. It has become part of the culture out there. It's pretty amazing to have something that you struggled to pull out of your brain still around in the conversation. When you look at the whole pile of stuff I've done in 40-odd years, it's the most significant film I've made, and the most personal one.

You say it was successful for you intellectually; can you expand on that?

[Pauses] Coming up with the movie, and the idea that somebody was having a dream they had to wake from or they would die, came from a story I read in

the newspaper. His situation was that he had to stay awake or he would die, and when he eventually did fall asleep, that actually happened. That was a true story.

But what do you do with it? The whole situation was profoundly moving to me, but I struggled with what type of story comes from that. My decision to base it on a metaphor of awareness of reality and the willingness to face reality —as opposed to living in denial— and constructing that around a young girl whose parents had done something horrible and [she's suffering] as a result of that, without knowing why, because the parents were keeping this horrible secret —that process was something I just hammered and hammered away at in my head. The final thing was to figure out how to avoid what happened to the guy in the newspaper article: How do you either stay awake long enough, or how do you take the enemy and bring him into your own territory?

That process was really arduous, and I wrestled with it for years. It was very hard, and I believe I came up with a really good solution based on the writings of a Russian philosopher who was a mystic and wrote about pain as facing reality, and how it was similar to whether you were awake or asleep: A person who is awake faces reality, but it becomes increasingly painful as you become aware of what reality is, and most people will back down away from that and go into sleep.

While writing it, did you realize how big an impact the film could have, not only on your career but on the genre?

No. I believe Bob Shaye did, but I didn't. I thought it was a really good story, and when I told it to friends, their eyes would light up and they’d say, "I’d love to see that movie." I should have put two and two together a little bit more, because I would have hung in there and followed my agent’s advice and not have signed the contract I did, because I basically signed everything away for the rest of my life and all of eternity. I lost an immense amount of participation in profits and everything.

The idea of making a sequel, I kind of had a stick up my butt about that and didn't like the idea of it... not that I had any control over it. Bob Shaye knew it was going to be very big and make lots of money, but I had no idea that was going to happen. I was very, very surprised. I had done a bunch of pictures, and some of my earlier ones —Last House and Hills— had seen success, but I had done pictures that hadn't done well at all, so the idea that I was suddenly going to make a hit picture was just. . . My mind was already telling me I should go back to teaching. You've said the ending wasn't exactly what you envisioned. That was Bob. We had a very interesting relationship, very friendly. I was trying to get the picture funded, and he was not able to raise the money and I wanted to make it for more. Now, the figure seems minuscule. I think I had it budgeted by a friend and it came in at $2.5 million, and we made it for far less than that. But there was a part of Bob that wanted to be a director. He had directed one film, and there's always something I call "pissing on the post" in the film industry, where the studio people want to somehow put their imprint on the film creatively, and they'll do it in various ways.

So why is it that in 2014, we're still talking about A Nightmare on Elm Street? Why didn't it become like so many other slasher flicks and fade from memory?

I think it's eternal. It's classic. In my best films, I've tried not to make them about the moment and what gadgets people are using or what words they’re saying—it’s ordinary language. I just wanted to make something that could be true for all ages and that anyone in any culture could relate to, with sleeping and dreaming and nightmares being an eternal subject. It's about a very primal, transcultural, trans-time sort of thing, and I believe that what it takes to make a great horror film is to take the medium seriously and aspire to go beyond just scaring or titillating people, and do something that really makes your brain work and that will hold up for a long time. Those of us who are horror fans can feel proud that we love the genre, because it does things that have significance.

Are you done with Freddy?  

           

The intellectual-property thing is in the hands of whoever has that. There's a part of me that would love to do it again, to do something with Robert as Freddy. That would be fun, but I don't see it happening.

Eh, da... Taj film sad sasvim sigurno nećemo gledati...

Inače, ovaj 337. broj FANGORIJE imao je ogroman temat o Krejvenovoj Stravi, pa pored celog intervjua s njim tu možete pročitati još grdne neke lepe i zabavne stvari – konkretno, ovo:

A sve to obezbedio, odabrao, na Mediafire okačio i sa vama podelio – dr Ghoul! Kliknite ovde i uživajte: Fangoria 337