U ZNAKU VAMPIRA: Muške priče o krvopijama

Priredio Goran Skrobonja

PALADIN, Beograd, 2012

460+ strana  

            Prošlo je pola godine od izlaska ove obimne antologije (podeljene u dva toma: muški i ženski, prema polu autora) i tri meseca otkako sam je pročitao. Najzad sam se nakanio da napišem koju o njoj, ne zato što je loša – daleko bilo, zapravo je bolja od svih dosadašnjih Skrobonjinih antologija – nego zato što je početak godine bio zatrpan novim filmovima vrednim osvrta, pa godišnjim listama, pregledima, najavama i drugim prigodama koje su zahtevale brzo reagovanje, dok ova proza, ako išta valja – mora da valja za večnost, i nema razloga za žurbu.

            Možda je i bolje što mi je knjiga malko "odstojala", jer sad neću (bar se nadam!) biti onako opširan kako mi neki zameraju, nego ću probati što konciznije, i bez zalaženja u sitna crevca, da pružim pregled sadržaja ove zbirke.

            Uopšteno gledano, muška zbirka je prirodno, kako muškoj i priliči, mišićavija, krupnija, jača od ženske. Ima tu oko 460 strana teksta, i barem polovina toga je iznad proseka ili tu negde. Priče su nešto zanimljivije, čitljivije, sa manje gnjavaže nego ranije, sa više vrednih momenata koji olakšavaju probijanje kroz njih. Jednoj sam, čak, dao desetku, čime ne pamtim da je neko dosad bio pošastvovan u ovim antologijama; s druge strane, nema ocena manjih od 4- što je krupan napredak u odnosu na ranije (gde je bilo i jedinica, i dvojki...). Istina, nalaze se ovde dve priče koje uopšte nisam uspeo da se nateram da pročitam, ali čak ni one ne kvare bitnije prosek...

            Vampiri su ofucana tema, meni izrazito nezanimljiva, barem u njenom standardnom izdanju (zato i "vampir" u mojoj priči nije tipičan vampir). Ako imamo u vidu koliko je to otrcana tema, tim je veći uspeh zapaziti da su autori uglavnom solidno odgovorili na nju i, zajednički, proizveli prilično jaku zbirku.

            Začudo, s obzirom na suštinsku povezanost krvopija sa erotikom i seksom, moram zapaziti da su autori, barem ovi muški, pružili zaprepašćujuće čedne i pitome pričice: ne samo što tu ima vrlo malo karanja i taslačenja, nego je i vođenje ljubavi praktično nepostojeće, sem u jednom ili dva primera. Nadam se da su autorke bile bezobraznije, tj. smelije u istraživanju vampirskih potencijala za svakojaka sisanja i razmene telesnih tečnosti... Slično važi i za šikljanje krvi: ovoliko anemije i beskrvnosti u obradi tematike koja zahteva da krv pljušti na sve strane i da se s njom svašta nešto maštovito hororično radi zaista je fantastika po sebi! Nemrem bolivit da je dobrom delu današnjeg who's who srpske fantastike nelagodno, neprijatno da se bave vampirima, kao da ne znaju šta bi s njima... Niti ih jebu, niti ih kolju, nego sve nešto pipavo, polagano, fino, u rukavicama, s pincetama, izdaleka, metaforično, epizodično, u senci...

            Začudo br. 2: ako se ima na umu koliko se kurčimo da su baš Srbi izmislili i celom svetu podarili reč VAMPIR ("reč koja odjekuje", kako reče i svoju priču naslovi Skrobonja, pre par decenija, baš tim povodom), pa još ako se setimo koliko je u našem kolektivnom (ne)svesnom prisutna legenda o Savi Savanoviću i koliki kultni status ima LEPTIRICA, prilično iznenađuje (?) otkriće da je etno momenat u knjizi s ovom tematikom prisutan samo u prve dve priče (ajde, donekle i u trećoj), dok preostali autori uglavnom pišu o vampirima preslikanim iz američkih filmića i stripića, sa manje ili više uspeha transplantiranim na trulo tkivo leša zvanog Srbija. Ovo nije kritika, nego samo opservacija; uostalom, i za moju priču neki kažu da sledi tu trajektoriju (stranjci nakalemljeni na srbstvo) mada bih ja rekao da je ona ipak dublje i suštinskije srpska od nekih koje koketiraju sa implicitnim srpskim nacionalizmom i eskapističkim fantazijama o "zlatnom dobu" i izgubljenoj srpskoj slavi s početka veka...

            Evo, dakle, kratkog osvrta na priče iz ove knjižurine, po redosledu kojim se nalaze u sadržaju, praćene mojim ocenama u rasponu od 1 (nečitljiva grozota) preko 5 (čitljivo, ali zaboravljivo i nebitno) do 10 (antologijsko remek-delo za višestruko meraklijsko uživanje).

Miomir Petrović: Vidosava

= 6+

            Jedini, ali krupan i nezaobilazan, problem ove folklorne, vrlo pismene i atmosferične pripovesti, jeste to što se radi o fragmentu, tj. prvom poglavlju planiranog romana, pa je stoga o ovom tekstu nemoguće suditi kao o priči, jer ništa nam tu nije ispričano: samo smo uvedeni i zagolicani. Taj koktizing je, istina, obavljen solidno, tako da ću knjigu koja iz ovoga bude izrasla svakako rado čitati.

Vasa Pavković: Vampirdžija

= 4-

            Pavković je u prethodnim zbirkama potpisivao nečitljive, vrlo slabe pričuljke. Ova mu je nešto bolja, ali ne zato što se on izveštio kao pisac nego zato što najbolje delove priče nije ni napisao on, nego daleko bolji pripovedač: narod. Da, Vasa je ovde vrlo ziheraški skrpio pačvork od nekoliko epizoda prepisanih iz klasične studije dr Tihomira Đorđevića o verovanjima u vampire u našim krajevima, i samo ih povezao u jedan usiljen okvir, kao da su se sve te anegdote desile jednom te istom lovcu na vampire kroz vekove. Ko nije čitao pomenutu knjigu O VAMPIRU ovo će mu sve delovati svežije i originalnije. Odnosno, ako poveruje da je Vasa sve ove "avanture" smislio i iz glave napisao, a ne prepisao iz te studije, i "priča" će mu biti zabavnija, mada njen okvir i dalje ostaje klimav. Nešto slično je svojevremeno uradio Skrobonja u već pomenutoj priči - "Reč koja odjekuje", koja je i sama ne mnogo više od tek neznatno fikcijski obrađene non-fiction (?) storije o čuvenom vampirskom slučaju u Srbiji s početka 18. veka koji je preko Austro-Ugara dospeo u EU, samo što je to ipak bilo čvršće i smislenije, ubedljivije utkano u pripovedačko tkivo (ili, srpski rečeno – to više liči na PRIČU od ovoga).

Ilija Bakić: Kameno saće

= 10

            E, ovo je već masterpis. Ako jednog dana budem priređivao antologiju najboljih srpskih horor priča svih vremena, nemam sumnje da će se ova naći u tom izboru. Ova, ili neka druga iz ciklusa o ovom istom junaku, jer čujem da ih (zasad) ima ukupno tri; dve su još uvek neobjavljene. Uživao sam u svakoj rečenici, svakom pasusu ove majstorski izvedene, atmosferične, pametne, originalne priče (tj. novele, na 40 strana). Alhemičari, biblioteke, starostavni spisi, ruinirani zamkovi Srbije u kasnom srednjem veku, zapravo, na pragu prosvetiteljstva, ali ne baš, pošto i ono kao i sve drugo u Srbiji malkice kasni... A sve je opisano živim, sočnim, blago arhaičnim jezikom koji opipljivom čini atmosferu minulog doba i daje dozu autentičnosti kakva se retko viđa, a naročito u jednom "period piece"-u. Možda tu ima malkice zapletu-nesvrhovitog (ne)dešavanja, ali čak i to je oprostivo kad je napisano ovako lepim, evokativnim jezikom. Ukratko, ovo je književni ekvivalent Avatijevog ARCANO INCANTATORE, i ja ovome ne mogu dati veći kompliment od toga. Ilija Bakić je održao lekciju!

Vule Žurić: Tajna crvenog zamka

= 6-

            Sreli se Tito, Nazor, Kurt Valdhajm i vampiri u jednom hrvatskom zamku za vreme Drugog svetskog rata i... i? I ništa. Ništa naročito. Pitak, tečan, čitljiv, mlako zabavan (zbog premise) ali u suštini isprazan vic bez poente.

Srđan Srdić: Golem

= ?

            Pucajte, ali ja ovo nisam uspeo da pročitam! Kad bi me neko plaćao za sve ovo, stegao bih zube i bio profesionalac: ali pošto ovo pišem za blog, za svoju dušu (i one koje ona zanima) mogu valjda sebi dopustiti da, ipak, ne napinjem svoje ganglije tekstovima koji su ovoliko user unfriendly! Pokušao sam, trudio se neko vreme, ali ne vredi: ova cigletina nabijenih apstraktnih napornih rečenica bez ikakvih pasusa ubila me je pre kraja prve strane, a to vam kaže neko ko se do imbecilnosti divi Tomasu Bernhardu! Dakle, nije stvar u tome da ovde nema pasusa no samo rečenica rečenicu stiže; stvar je u tome da su te nagomilane rečenice bez ritma, bez lepote, bez duha, naporne... Znači: ako me neko plati, pročitaću i stručno iskritikovati; do tada, ja se izvinjavam, al' duša mi potpuno besplatno neće u ovo, pa bog! Zašto bih joj nanosio bol nizašta?

Zoran Pešić Sigma: Glad

= 5+

            Još jedan kolaž Sigminih poetskih fragmenata, u načelu SF pripadnosti, ali krajnje eliptičnih, bez primetne poente u krajnjem zbiru svojih iscepkanosti – i bez vidljivog vampira. Nije to neprijatno dok traje – a, srećom, traje kratko, manje od 10 strana, kao neka pesmica u prozi čija vam poenta izmiče, ali bar ima lepih slika, pa makar se one i ne rimovale.

Oto Oltvanji: Stotinu sukanja krvari

= 5-

            Suknje krvare a Oto se i dalje napinje da američki palp preseli u Srbiju ali tako da to ne zvuči kao prevedena, nego domaća proza. Uspeh je polovičan, a involvement, kao i obično kod ovog pisca, na izrazito niskim granama zbog previše napadnog fejkeraja. Zamislite velike modne kuće u umirućoj SFRJ koje vode pravi špijunski rat oko najnovije modne kolekcije; zamislite palp mafijaše u tom biznisu; zamislite suviše pismenog i suviše pronicljivog junaka za ulogu trećerazrednog tabolidnog piskarala; zamislite redove kao što su: "Suzu sam na kraju pustio i ja. Bilo je moćno. Bilo je potresno. Bilo je samo taj jedan put" (str. 139). Zamislite jedva-zanimljivu priču sa kulminacijom toliko opskurantski napisanom da nije jasno ni šta se tu zapravo događa, a ni zašto se baš to događa, a još manje zašto bi nas za to bilo briga... samo nemojte da zamišljate stotinu sukanja kako krvari... jer to bi već bilo previše.

Filip Rogović: Pesma krvi

= 4+

            Kao i kod mnogih drugih priča u ovoj zbirci, i ovde su delovi koji nemaju veze s vampirima bolji, zabavniji, prirodniji – ali kad dođe stani-pani odgovoriti na postavljeni zadatak, autor kao da nema šta da nam kaže o vampirima, pa ih manje-više smandrlja, kad se baš mora. Dakle, slika srpske bede i gacanja kroz trivijalnosti i borbu za opstanak – kroz priču o radniku u jednoj prodavnici brze hrane u propadanju pod reketom sitnih mafijaša – barem zamiriše na nešto proživljeno, domaće, prepoznatljivo, a ne na fejk prepis američkih roto romana; a onda BAM! palp udari još jače kad čitanje jedne pesme (!) glavnog nejunaka pretvori u vampira, što ovaj smesta iskoristi da dođe glave kriminalcu što ga smara. Zašto baš pesma? Kako pesma? What the fuck vampirizacija pesmom?! Eto tako, originalno je: niko dosad to još nije napisao. Šta je sledeća "originalnost": čovek koji postaje vampir otvarajući konzervu sardina? Kupujući luk na pijaci? Gledajući desetu reprizu Boljeg života? U svakom slučaju, ako očekujete neku elaboraciju, ili barem opservaciju vezanu za "vampirizam" umetnosti, stvaralaštva, poezije... za muze što nesrećnim pesnicima ispijaju krv... – potražite to negde drugde.

Đorđe Bajić: Crna zvezda

= ?

           Bajićeva sklonost oveštalim i prozaičnim frazama i ofucalim motivima meni je nepremostiva prepreka, a konkretni pristup u ovoj glomaznoj noveli, sa liciderskom šotrijanskom fantazi-"Srbijom" između dva svetska rata dodatno me odbijao, tako da ovo nisam pročitao dalje od prve strane (od ukupno 30!). Za novce bih se na to još nekako i naterao, ali za dž – nema šanse. Pa ko ima srce toliko tvrdo (i još vremena za bacanje) da čita ovako jednostavne, prozaične rečenice kao iz neke pričice iz TIK-TAKA?

Dejan Ognjanović: Niotkuda

= !

           Moj subjektivni ponos na ovu priču samo je moja stvar. Umesto da ja pišem o njoj, evo šta kaže objektivni kritičar, Uroš Smiljanić, u svom osvrtu na ovu zbirku iz EMITORA 483, pa tako i na ovu moju Barkerijadu:

"Ognjanović, pak, svoju priču smešta u Srbiju sadašnjosti a u njoj caruju beda, materijalna i duhovna, oportunizam, korupcija i kontrast je, naravno ogroman! I dopustiću sebi da kažem i – potreban. Idealizovana bolja prošlost sa jedne strane i destilovana mučnina koju izaziva nikad (mislimo mi) gora sadašnjost sa druge, smeštaju se u pravi kontekst tek jedna naspram druge.

Ognjanović ovom prilikom ponovo uspeva da svoju ljubav ka američkim žanrovskim tropima prilično dobro transformiše u ubedljive lokalne slike. Stereotipni hajvej motel u američkoj pustinji ovde je pretvoren u motel “Romantika” negde na autoputu Beograd-Niš a likovi koji se oko njega muvaju su iako nesumnjivo američki u osnovi, dovoljno domaći da im verujemo. Sama radnja priče je brutalna i krvava, dobar primer mizoginog horora koji se fokusira na detalje da bi napravio svoje poente i radi posao u kontekstu te neke Srbije u koju je smešten. Pritom ne mislim da sugerišem da je i autor mizogin, već da su motivi takvi kakvi su nepraštajući, prepoznatljivi i, ako ne karakteristični samo za Srbiju, a ono bar sasvim prihvatljivi u kontekstu iste. Nema ovde neke “šire” rasprave o “zašto” i “dokle” i tako to, ali ovo je priča kojoj je cilj, reklo bi se, pre svega da efikasno uplaši i zgadi, kako na visceralnom tako i na socijalnom nivou i ona to i postiže. Molim lepo."
 Uroš je obično pronicljiv kritičar, ali moram reći da mu je ovo sa navodnim mizoginim elementima u ovoj priči promašeno; zapravo, ovo je jedna od mojih najfeminističkijih priča do sada.

Marijan Cvetanović: Kosovski faktor

= 5

            Pozdravljam pokušaj da se glavni grad južne srpske pokrajine tematizuje i čak upotrebi kao glavni junak horor priče: ima ovde nešto malo simpatične zlokobne atmosfere postapokaliptične Prištine naprasno (kako? zašto? otkud?) u vlasti vampira, ali previše je proizvoljnosti u ovom zapletu da bi se olako ignorisale, a i stil je rogobatniji nego što se može olako oprostiti. 

Pre svega, ispade da je cela Priština opustela i zaražena (preko noći?), a o tome NIKO, pa ni ovaj naš junak-muzikant i bivši srpski narko-diler u službi narko-šiptara ništa ne zna. Nije bilo na vestima? Nije bilo na internetu, na Fejsbuku, Tviteru…? Grdni stranci što sad haraju Prištinom nisu ništa primetili, na njihovo odsustvo (uključujući američke vojnike!) niko ne reaguje, a najbezveznije - čak i Niš-expres i dalje vozi redovno u opustelo apokaliptično zaraženi grad i iz njega kao da je sve biznis ez južual? Jes' da vozači autobusa nisu naročito obdareni pameću, ali svejedno, kako je logistički uopšte moguće da se dovezu busom u opustošeni grad i ne primete nikakvu razliku? Kako dođoše na bus-stanicu i ne primetiše da nema putnika? A šta je sa dispečerima i drugim osobljem na stanici? Kako u ovom kontekstu šofer uspeva da ignoriše ovoliku rupetinu u zapletu kad bi mu ceo autobus mogao upasti u nju?!

U svetlu te jame (sic!), zvučaće kao cepidlačenje pitanje da li je droga, umotana u novine, celih 10 godina kasnije još uvek dobra za bilo šta i vredna gnjavaže? Sumnjam. Ili: čemu ona "erotska" kulminacija – zašto ga teraju da se skida pred vampiricom, zašto se ona skida – ako se na to istog časa kad se skinuo ZABORAVI, i pređe se na obično kockanje (i to ne-erotično; ništa poker u skidanje!)? Zatim, ne znam zašto bi vozač Ni-expresa uopšte govorio šiptarski? Zašto bi Ni-expres u ovom konkretnom zapletu, gde se govori o šiptarskim vampirima, bio nekakav simbol zla i zaraze, i naravno – zašto oni I DALJE VOZE, I KOGA VOZE, u tom očigledno opustelom gradu???

         Nevezano za logičke rupe koje sam naveo, i ovde ima obilje totalno nepotrebnih prideva, bombastičnih fraza ("srce mi tahikardično štuca u sablasnom valceru"), suvišnih epiteta i preterivanja koja baš ŠTRČE ("Doputovao sam u smiraj dana, taman na vreme da propratim umiranje oštrog zimskog sunca sa čeljustima bele ajkule") iz inače sasvim pitkog texta kome takvi jaki začini ne trebaju, a ovako ga nepotrebno opterećuju i približavaju amaterizmu.

--- Nastavak (i kraj) u idućem broju---

EDGAR ALAN PO: otac modernog horora – u Nišu!

        Odavno se nisam obraćao niškoj javnosti putem predavanja, promocija, tribina i sličnih javnih nastupa, ali sada imam zadovoljstvo da vas pozovem na jedno takvo dešavanje, odnosno na veče za Niš neuobičajene vrste strave i užasa!

 Ovog meseca u bioskopu „Kupina“, u okviru serije interaktivnih književnih večeri, razgovaramo o E. A. Pou. Okupljanje je zakazano za petak 15. marta, s početkom u 20 časova, u sali br. 2.

Američki pisac, pesnik i kritičar, Edgar Alan Po, začetnik je modernog poimanja književne strave. Njegova dela ostala su živa i skoro dva veka kasnije, a ponajviše ona vezana za horor žanr. U ovom predavanju Poovo delo biće stavljeno u kontekst tradicije gotske proze i prikazano kao prelomno u istoriji žanra. Biće, takođe, reči o prenošenju njegove proze u druge medije, s posebnim naglaskom na film. 

Na koji način je E. A. Po obeležio horor prozu?

Zbog čega se filmski autori vraćaju njegovim horor pričama, i s kakvim rezultatima?

Na ova i druga pitanja pokušaće da, zajedno s publikom, odgovori dr Dejan Ognjanović, pisac i kritičar iz Niša koji je magistrirao na Filozofskom fakultetu u Nišu sa temom "Gotski motivi u delu E. A. Poa" (2009) a doktorirao na Filološkom fakultetu u Beogradu sa temom "Istorijska poetika horor žanra u anglo-američkoj književnosti" (2012).

Koncept „Kupina“ književnih debata ostaje isti, tako da će nakon debate publika imati prilike da pogleda jednu od poznatih filmskih adaptacija sa Vinsentom Prajsom u glavnoj ulozi.

Svaki posetilac će dobiti na poklon bukmarker sa najpoznatijim Poovim motivima – svako ko skupi pet bukmarkera sa različitih književnih večeri dobija knjigu!

Na ulazu će biti postavljena kutija u koju ćete moći da ubacujete svoje radove (crteže, tekstove...) koje ćemo objaviti na sajtu Kupine, ali i u štampanoj formi u vidu fanzina!

Cena ulaznice, koja uključuje predavanje i filmsku projekciju, iznosi 100 dinara.  

 

            U okviru priprema za DISKUSIJU o Pou, možete pročitati neke od tekstova vezanih za ovog genija na ovom blogu. Evo šta ovde možete naći:

- prikaz strip albuma Veselog Četvrtka po čuvenoj Poovoj priči UBISTVA U ULICI MORG ;

- apstrakt rada pod naslovom "Pogubno dejstvo vremena u "Masci Crvene Smrti" E. A. Poa i u Vidovitosti Stivena Kinga" objavljenog u zborniku ASPEKTI VREMENA U KNJIŽEVNOSTI;

 - tirada o pokušaju feminističkog para-teoretičarskog silovanja Poove najbolje priče "Pad kuće Ašer";

- podsećanje na Poom inspirisani domaći kratki film Dinka Tucakovića, BERNISA: JAČA OD SMRTI (1990);

- slikoviti putopisno-autobiografski izveštaj jedne gothičarke koja je putujući po Americi otišla čak i E. A. Pou u pohode!

- čisto da znate da i to ima, evo još jednog bizarnog silovanja Poovog klasika: Gay HOUSE OF USHER (2008);

- izveštaj sa moje odbrane magistarskog rada o Pou, IZ UGLA NEVINOG POSMATRAČA;

- najzad, evo i kako tačno izgleda taj moj magistarski i šta u njemu ima: GOTSKI MOTIVI U DELU EDGARA ALANA POA.

Vidimo se u petak u KUPINI!

DJINDJIĆ: Voleo je život, voleo je cveće...

             Voleo je život, voleo je cveće,

            al' toga proleća ne imade sreće...

           

Na današnji dan pre 10 godina dušmani mučki ubiše Zorana Đinđića i okrenuše točak istorije unazad, ka ovom hororu koji imamo danas: da Srbijom vladaju Toma i njegovi grobari, praščići i Slobina pitina deca, groteskni metuzalemi i alanfordovska bratija.

            Neću se ovde na blogu baviti politikom, kao što ni do sada nisam, barem ne u direktnom obliku. Umesto toga, skočiću na vagon Đikisploatacije i iskoristiti priliku da vas podsetim na remek-dela udvorničke praznopoezije najsrpskijeg živog pesnika, dr Žike Nikolića iz Aleksinca.  

            U pitanju je ekskluzivno otkrovenje ovog bloga, barbarogenije iz južne & tužne Srbije, čije pesme možda ne govore baš najbolje to što je pesnik hteo, ali zato kazuju mnogo, mnogo više, i ostaju više nego rečite i znakovite za one koji umeju da pametno čitaju!

            Za slučaj da vam je ovo blago promaklo kada je prvi put na blogu bilo plasirano, celokupnu zbirku ovog genija srpskog pesništva, posvećenu skoro u celosti ubijenom premijeru, možete naći i čitati u tri dela, ako kliknete na donje linkove.

PS: Gornji naslov je spelovan sa DJ a ne sa Đ zato što imbecilni Guglov blogger ne priznaje slovo Đ, i naprosto ga ignoriše, pa onda u adresi posta umesto Đinđić stoji – "Inic"!

PPS: Ceo dan danas možete da slušate bedne prišipetlje ("drugove i saborce") kojima su usta puna Đinđića a džepovi puni izdaje. Večeras, pak, možete da pogledate i TV emisiju u kojoj će o ovom političaru govoriti njegova nekadašnja učiteljica, drugovi, itd.

Druže Điki, mi ti se kunemo...da na donje linkove kliknemo!

Zoran Đinđić u pesmama

Zoran Djindjić u JOŠ pesama!

Zoran Djindjic: poslednje skrnavljenje

NAJOČEKIVANIJI HORORI 2013-te (3. deo) – Evropa i Južna Amerika

            U prethodna dva nastavka ovog opsežnog pregleda najavio sam šta nam spremaju Amerika i Engleska, i njihovi engleski-govoreći sateliti. Naslovi sa zakazanim datumima premijere izlistani su OVDE, a oni kojima se još ne zna tačno kad će na DVD ili u bioskope opisani su OVDE.

            Sad je, najzad, kucnuo čas da obznanim šta nam od horora sprema nadahnutiji i svežiji deo sveta: u ovom delu predstavljam šta zabavno i excentrično arty-fartsy hororično stiže iz Evrope i Južne Amerike, a u narednom (poslednjem) nastavku razotkrivam šta nam kuva Azija... Vrlo malo ovih naslova mogli ste naći u godišnjim najavama na horor sajtovima zato što su oni bitches američkih studija i DVD distributera i bave se pretežno njihovim direktnim produktima. Ovo što sledi je moj izbor najzanimljivijih naslova na koje sam naleteo u izveštajima sa raznih letošnjih, jesenjih i zimušnjih filmskih festivala, pretežno nežanrovskih. 

Pošto je svima nama ovde engleski ipak maternji, naslovi su izlistani prema naslovu na engleskom (gde ga ima), a u zagradi je dat originalni za vas što parlate mađarski, nemački, francuski, španski, itd.

Poređao sam ih po visini očekivanja, od onih čije mi najave najviše draškaju Ghoulish-zonu, pa do onih koji mož-da-budu-al-ne-mora-da-znače.

HERE COMES THE DEVIL - Adrián García Bogliano

Mexico

Od reditelja PENUMBRE.

Another movie about creepy Spanish kids who may or may not have been touched by something evil after disappearing for a day. Both the ferocity of motherhood and the nightmare of lost children are explored in grim, all-too-real detail. But this dark, domestic treatise is goosed by a genuinely skin-crawling supernatural streak, one that does not negate the realities of the story, but rather serves to accentuate it, boiling to fever pitch that by its final, delirious reel is almost unbearably intense.

Echoing the ambiguous, sound-and-image-charged fury of cinema sensualists like Ken Russell and Nicolas Roeg, HERE COMES THE DEVIL hooks its audience immediately, with an intense, explicit lesbian sex scene followed by a vicious assault that sets the tone for the earthy, erotic and spastically violent texture that coats the picture like a sheen of greasy sweat. Sex and death and the dark link between the two are at the black heart of the film, with human coupling either preceding or accompanying bloodshed, and in many ways, it is sexuality that is responsible for the family’s nightmare to begin with.

THE OUTING - Mathieu Seiler

(Der Ausflug)

Germany

A young family in Berlin decides to go on an outing into the woods outside of town. Once in the countryside, the little daughter gets an unsettling feeling. Soon, this turns out as a dark foreboding. As the quiet afternoon progresses, for the young family, it will never be the way it was...

A weird and compelling horror/fairy-tale. Imagine if Alfred Hitchcock directed a Brothers Grimm fairy tale and asked Giallo-savants Goblin to score it. But that pitch is reductive, and it doesn't even take into account the unique balance Seiler manages between child-like wonder and near-relentless subtle tension. While Seller uses familiar elements like a family lost in the woods and "the big bad wolf," the simultaneously playful and sinister mood he creates is completely unique and absorbing.

SILENT ONES   - Ricky Rijneke

(A csendesek)

Netherlands / Hungary

Hallucinogenic, surrealist trip in the twilight zone between two worlds, debut by Dutch filmmaker. Young Dutch director Ricky Rijneke examines with meticulous shots the fragile dividing line between life and death in her feature debut.

Hungarian Csilla wakes up inside a crashed car, somewhere in the countryside. Her younger brother Isti is nowhere to be found. Dazed, Csilla leaves the spot to begin a second life, as she promised her brother she would. She’ll never return. Persuaded by the shady Gabor - he is involved in ‘import and export’ - she sets off with him in a freighter to Western Europe. During the endless journey, Gabor violates her and Csilla loses her only reminder of Isti. Slowly, she loses her grip. Life on board the freighter is like a vacuum in which Csilla finds herself - a surrealistic twilight zone.

For Silent Ones, a former CineMart project, Rijneke brought together dexterously a choice selection of prize-winning European film talent, including Gergely Pohárnok (Hukkle, Taxidermia) and Jean-Paul de Zaeytijd (Bouli Lanners’ regular DOP) for the camera work. Andrej Dergatchev (who worked on The Return and The Banishment by Andrej Zvjagintsev) sets the tone for the film with his dreamy-ominous soundtrack. With her expressive face and few words, the Hungarian Orsi Tóth (Delta, Women Without Men) portrays a young woman fighting herself and her past.

IXJANA  - Józef Skolimowski, Michal Skolimowski

Poland

The young, successful writer Marek tries to explain the puzzling death of his friend Arthur. In order to do that, he enters into an alliance with a sinister figure. Psychological thriller drama by the Skolimowksi Jr. brothers does not shy away from the occult.

The second film by the Skolimowski brothers, the sons of filmmaker Jerzy Skolimowski (Essential Killing). One of them, Józef Skolimowski, died in 2012 in India. The film is a dark and expressive glimpse into the soul of a young man plagued by guilty feelings. Faustian references and occult elements are amplified by the ominous soundtrack, written by Józef.

The writer Marek has completed a successful debut novel, but is tormented by the memories of his best friend, Arthur, who was found dead in the garden after an extravagant costume ball in the villa of Marek’s publisher. What happened on that night filled with drink and drugs? And what was Marek's role? He seeks advice from a soothsayer, the girl he and Arthur once quarrelled about. A mysterious figure with a black goatee beard also offers help. However, it comes at a price.

Opis ovoga zvuči genijalno, i bio bi mi film još više na listi očekivanja – da nisam pogledao trejler, koji me je malko ohladio...

PROFANE EXHIBIT

Uwe Boll (segment "Basement")

Ruggero Deodato (segment "Bridge")

Marian Dora (segment "Mors in Tabula")

Andrey Iskanov (segment "Tochka")

José Mojica Marins (segment "Viral")

Ryan Nicholson (segment "Goodwife")

Yoshihiro Nishimura (segment "The Hell Chef")

Michael Todd Schneider (segment "Manna")

Richard Stanley (segment "Coltan")

Sergio Stivaletti (segment "Tophet Quorom")

Nacho Vigalondo (segment "Sins of the Father")

 

Deep within the underbelly of Paris, there is a club which is the home of a secret, wicked society. At first it resembles an ordinary fetish or Goth nightclub, but within the cavernous building are many hidden rooms, one of which is known as "The Room of Souls," a private gathering place of the world's richest and most evil people. Their host is the elegant yet frightening Madame Sabatier. For their amusement each member takes a turn and spins a true tale of depravity:

A good wife learns that her husband goes out at night to abduct and murder young women; a botched suicide attempt leads to a drug-induced dream; a girl is believed to be possessed by a demon, and her overly religious parents enlist the help of a corrupt reverend who has his own sinister plans. We are invited inside the deranged mind of a respected surgeon as he takes us on a guided tour of life, death, and everything in between; a young street prostitute crosses paths with a charismatic flesh trader and is forced to take an unspeakable journey of sex, violence, and murder; a nun is abducted off the streets of Rome and held captive for over a year, turning her into a feral, murderous creature to be unleashed on society; a chance encounter on a fateful bus ride for an unsuspecting girl who dreams of riches and fame is her undoing; a man picks up a woman in a nightclub and soon finds himself at the mercy of a cult of women who believe consumption of their sacrifice will bring them to their highest form of female dominance; an unflinching look into darkest Africa where human life is traded for fortune and the most unspeakable atrocities are committed.

TULPA - Federico Zampaglione

Italy

With Italian director Federico Zampaglione’s 2009 outing Shadow being an unappreciated gem that really should be seen by more horror fans (2+ na Ghoulovoj skali; u pitanju je dobro režiran ali idejno i dramaturški imbecilan torture porn), the announcement that his latest effort would be a Giallo was cause for considerable attention. The film has a heady plot, revolving around a woman called Lisa (the stunning Claudia Gerini), a high powered company executive who spends her nights at the S&M club of the title, where she engages in orgies and all manner of perverse sex, urged on by a bizarre Tibetan guru to try and use her libido to reach a higher state of consciousness. Her life starts to spiral out of control when company politics turn nasty and people from her nightly couplings begin turning up viciously murdered, with all the signs pointing to the killer being somehow connected to the club. The only word which does Tulpa justice is simply ‘wow’, as it’s genuinely hard to remember a crazier, stranger or more mesmerising film.

FRANKENSTEIN’S ARMY - Richard Raaphorst

Netherlands

            Ovo je još pre pun udeceniju golicalo maštu sjajnim trejlerom, kad se zvalo Worst Case Scenario. Sad je najzad gotovo, i izgleda da deliveruje!

Using shocking vintage newsreel footage as his jumping-off point, Raaphorst has hit on a unique and bold premise. Toward the end of World War II, Russian soldiers pushing into eastern Germany stumble across a secret Nazi lab, one that has unearthed and begun experimenting with the journal of one Dr. Victor Frankenstein. The scientists have used the legendary’s Frankenstein’s work to assemble an army of supersoldiers stitched together from the body parts of their fallen comrades – a desperate Hitler’s last ghastly ploy to escape defeat. 

Frankenstein's Army really comes into its own when the disappointing first half gets capped with a very good and very funny second half. A lot of that has to do with the Frankenstein character appearing, a fantastic Karel Roden who seems wasted in the role until he suddenly starts to shine with an evil glee.

In fact, the finale comes closest to what we've been waiting for all these years: a creature-fest with an insane maniac in a Gothic laboratory. It takes a bit of a wait to get there, but at the end the icky gore goes through the roof, the monsters rock and the jokes connect.

ERRORS OF THE HUMAN BODY - Eron Sheean

U.S.A./Germany

Seeking a new laboratory to pursue his controversial genetic research, Dr Geoff Burton takes up a position at the world-renowned Institute for Molecular Cell Biology & Genetics in wintry Dresden, Germany. His contribution to their most top-secret project - a human regeneration gene - has the potential to make something extraordinary out of a personal tragedy that has haunted him for years. But when he uncovers a conspiracy amongst his colleagues, he finds instead something quite different: a terrifying new virus, with potentially both devastating and miraculous consequences for humanity - and for Geoff, who is not only its first victim, but its unwitting source. Perhaps best known as the writer of Xavier Gens' The Divide, Sheean makes his feature debut here. Michael Eklund stars.

Helmer Eron Sheean generates considerable suspense and sustains a sense of mounting dread throughout much of his debut feature, "Errors of the Human Body." So it's all the more disappointing when this sci-fi thriller starts to run out of steam somewhere around the three-quarter mark, and slowly sputters toward a confusing, unsatisfying conclusion. Michael Eklund's subtly drawn performance as a scientist seeking a cure for the rare malady that killed his infant son is undeniably impressive, but it's doubtful that will be enough for genre fans who'll be left scratching their heads.

GHOST GRADUATION - Javier Ruiz Caldera

(Promoción fantasma)

Spain

Imagine if Haley Joel Osment's Sixth Sense character grew up and became a sad-sack high school teacher? And that the Breakfast Club ends with them all dying in a giant explosion, and that said sad-sack teacher ends up working in that school? Then, provided you're imagining it in Spanish, you're imagining GHOST GRADUATION.

A group of teens die in a fire that started during a school dance in 1987, and have been haunting the school since. There’s a jock, a bad boy, a pregnant girl, a nerdy girl and a dude who’s been permanently drunk since he died that way. When the school’s principal, Tina (Alexandra Jimenez) meets Modesto (Rail Aravalo), an unsuccesful teacher who’s got an unusual gift for seeing ghosts, she realizes he may be her only hope for ridding her school of the pesky spirits and restoring peace. Working under the assumption that the teens have unfinished business to take care of before they can move on, Modesto embarks on a plan to help them pass senior year and graduate. From this simple and ingenious premise, a genuinely funny and endearing comedy blossoms.

Već se sprema američki rimejk...

WHITE EPILEPSY - Philippe Grandrieux

France 

In faint light, a body slowly moves, breaking out from total darkness. Then a second body, a woman. Dream or nightmare? Archaic or essential? Desire or struggle? A journey through the night and the light to the confines of sense and vision.

They are ghosts - do they really exist? A film like a dream or a nightmare. In the middle of a forest, two naked bodies, those of a man and a woman, perform a very slow and hideous choreography. It looks like an age-old ritual about domination and submission. The male ghost withdraws, but the woman doesn’t let him go: she throws herself at him.

Philippe Grandrieux, the maker of Sombre (1999) and countless other films, often experimental, shows the ceremonial wrestling in slow motion, with the bodies sometimes seeming no more than a collection of muscles, tendons and pale flesh, as in paintings by Francis Bacon. Apart from being terrifying and violent, the dance occasionally looks sensual.

White Epilepsy, created in collaboration with dancer Hélène Rocheteau, is the first part of the trilogy Unrest. The theme linking the three films/installations is fear, with the viewer watching from a safe position - as if through a slit in a castle wall.

HALLEY - Sebastián Hofmann

Mexico

Beto is dead and can no longer hide this with make-up and perfume. Life stops. For zombies too, at some stage. But before we get that far, Beto experiences a special friendship with the vivacious Luly. Contemporary Gothic story with an unusual twist.

Comets that circle the sun in less than 200 years have a sell-by date. That also applies for Halley’s Comet, the best-known in our solar system, which was first described in 466 BC and which appears every 76 years. Until the sun swallows it up and its seemingly eternal life comes to an end.
Just like Halley, Alberto’s days are numbered. He has been dead for years, but can no longer hide the fact. Perfume and make-up don’t help to mask his physical decline; the end is now final for this silent zombie. He decides to withdraw from life, which for him primarily consists of working as a night watchman in a 24-hour gym and gazing at the TV in a cheerless flat. His manager Luly, however, takes an interest in him and takes him out. The rather stiff friendship that emerges ensures an unexpected upturn in Alberto's condition in the autumn of his undead existence.
At a fitting pace, Sebastián Hofmann shows us the world through the eyes of a zombie in decline, like a dislocating echoing-well filled with fading Christmas lights. There is not much contact between Alberto and his living neighbour. Yet Hofmann has no trouble in bridging the gap with the viewer. Halley is a contemporary Gothic story without spectacle, but with plenty of compassion.

You need to be very patient to get accustomed to the glacial pace set in Halley. While there is a difference between boring, sedate and meditative, director Sebastián Hofmann definitely takes his chances here.

POST TENEBRAS LUX - Carlos Reygadas

Mexico

Dreamlike, extremely personal and visually surprising film by the Mexican master. Also puzzling. Because what do these rugby playing kids have to do with that illuminated devil? And how is the relationship crisis related to the horses filmed distorted leg. Led to fierce debates in Cannes and won the prize for the best director.

Mexican master Carlos Reygadas juxtaposes computer-generated images of a fiery red devil moving like the Pink Panther with B-film horror (a man pulls off his own head); group sex in a sauna with fairytale-like, slightly distorted images of a young girl pacing through a majestic landscape; and an affluent man and his stunningly beautiful wife having existential discussions about their relationship(s) with shots of a junior rugby team.

Reygadas, whose feature debut Japón had its world premiere at the IFFR in 2002, compares the rough, associative and instinctive Post tenebras lux (‘light after darkness’) with an Expressionist painting in which he makes room for his deepest feelings, his memories, dreams, desires and fears.
At the Cannes festival the film was booed, but Reygadas took home the prize for best direction.

THE APOSTLE - Dirk Simon

(O apostolo)

Animated -- Spain

A convict who escaped from jail takes off to a remote village to recover an old loot that was hidden years earlier. But what he finds there involves him in a fate much worse than the one he had been doomed to. Sinister old people, odd disappearances, spirits, a strange parish priest and even the archpriest of Santiago de Compostela will all meet in a tale full of terror, humour, and fantasy.

Spain's first stop-motion feature, "The Apostle," mixes local folklore and time-honored horror into a distinctive, truly haunting whole. Fernando Cortizo's compelling debut is let down slightly by a storyline that cleaves too closely to the expected, but it's a small sacrifice for such wonderfully sinister characters and creepy atmospherics. Dark and troubling in the way that unexpurgated Grimm tales are, "The Apostle" may be unsuitable for the very young, but deserves exposure beyond the fest circuit, where its gospel is already spreading. Philip Glass gets a music credit.

MAMA (2013)

 ** 

 2 

            U okviru proslave Dana Žena, a pre svega Dana Majki, pravi je trenutak da kažem par reči o filmiću prikladno nazvanom MAMA – tim pre što je baš na dan uoči 8. marta krenuo da štreca publiku po srpskim bioskopima.

            Kada blentavi tatko (razumljivo uzbuđen pošto je ubio svoju nevernu ženu) zbog prebrze vožnje po klizavom putu sleti u jarak, njegove dve devojčice nađu se same u šumi. Njih prihvati i othrani MAMA – ne baš njihova, a ne ni Mama Priroda, nego… natprirodni entitet čiju pravu (prozaičnu) prirodu saznamo nešto kasnije.

            Elem, nekoliko godina kasnije curice budu pronađene i date na staranje stricu, ALI – zajedno sa njima novom domu se prišljamči i MAMA! Nešto po kući škrguće, nešto po zidovima krcka i šklopoće, nešto kvazi-ženoliko vrzma se po senkama… Ko je to, šta je to? MAMA!

            Premisa zvuči obećavajuće. Deca u dodiru sa nečim onostranim i stravičnim obično pojačavaju gledaočevu brigu i napetost. Giljermo del Toro je skoro čitav svoj opus izgradio na formuli deca + strava (čak i tamo gde to nije eksplicitno očigledno, kao u dva HELLBOY filma, ili nije u samoj srži zapleta, kao u MIMIC), a takav svoj pečat udara i na filmove koje producira. Već se ovde pisalo o njegovoj prethodnoj produkciji, DON'T BE AFRAID OF THE DARK, o devojčici koja sreće patuljke u kući, a sada je del Toro svoje ime, u svojstvu producenta, pozajmio i MAMI, o devojčicama koje sreću zločestu, natprirodnu MAMU.

            Nažalost, radi se o filmu sličnog profila i dometa. Odnosno, ako ste voleli MRAK, onda ne čitajte ovo dalje nego pohitajte i kupite sebi (i mami) karte za MAMU. A ako vas je (kao npr. mene) MRAK ugnjavio i iznervirao, to će vam još više uraditi MAMA. Zašto? Evo zašto.

            Koncept je banalizovan, struktura je toliko banalno ofucana da je iz aviona predvidiva, a formalni postupci za izazivanje strave su krajnje jeftini i uglavnom nedelotvorni (sem za najneprobirljivije i hororu najnevičnije). Sve u svemu, MAMA kao da je namenjena horor-vikendašima i drugim površnim, sporadičnim ili plitkoumnim gledaocima – širokim narodnim masama, a ne istinskim sladokuscima. Konkretnije? Evo, sad će.

            Banalnost koncepta ogleda se u inicijalno golicljivom nagoveštaju da su deca u šumi došla u kontakt s nekim elementalom ili tako nekim bizarnim, zlokobnim entitetom (patuljica? trolkinja?...) samo da bi se ovaj, ubrzo zatim, srozao na vulgarno prozaičnu sablast jedne sasvim konkretne žene sa ofucanom predistorijom koju saznamo iz ofucanih prastarih novinskih članaka.

            Pritom, film nam ne objašnjava (ili to čini usiljeno, bezveznjački) kako i zašto je od obične smrtne žene sa imenom i prezimenom nastalo ovo čudo izlomljenih udova, insekatske face i pokreta koje više voli da čuči ko lešinar ili da puzi po podu četvoronoške ko neko japansko GRUDGE čudo, umesto da hoda ili lebdi kao normalni duhovi na kakve smo navikli.

            Zatim, struktura zapleta je preslikana iz šablona koji je bio providan i iskrzan još u američkim TV filmovima iz 1970-ih, i nalazim uvredljivim da mi neko u 21. veku plasira ovako besramno te ofucanosti kao "nove". Drugim rečima, svaka tačka u zapletu nakon prologa, svaki "preokret", svaka naredna žrtva MAME, vide se na kilometar i nema tu ni trunke intrige, misterije a kamoli saspensa ili neizvesnosti u mehaničkom odvijanju svega toga ka svom bedastom krahu. Tome ne pomaže mnogo ni nesuđena Oskarovka, Džesika Častejn u glavnoj ulozi, jer scenario je jadan i ona tu nema bogzna šta da s njim radi u ulozi strine koja mora da se bakće s curicama i MAMOM nakon što joj muž zaglavi u bolnici, gde provede 90% filma (odavno nisam video ovoliko nebitnu "ulogu" i ovako smešno izbačenu iz filma!).

            Što je najgore u svemu, scene strave u MAMI uglavnom imaju izlizanu formu: nešto je mrdnulo u dubini kadra dok je u fokusu bio neko (najčešće Džesika) u prvom planu! Ili: dok je kamerman slikao nešto u dubini hodnika, MAMA nam je protrčala ispred nosa! BU! I svaki jebeni put je to praćeno uvredljivim glasnim zvučnim efketima za cimanje kretena kako bi ovi poskakivali u bioskopu sa svojih stolica i izašli napolje uvereni da su odgledali mnogo strašan horor a ne još jednu infantilnu deltorovsku gotsku vašarijadu, liciderski zaslađenu do PG-13 nivoa i krajnje bezbednu, bez ičega rizičnog, smelog, subverzivnog ili daleko bilo dvosmislenog u priči koja prosto vapije za nešto malo mozga! Umesto mozga, dobijamo još jedno moronsko satanizovanje žrtve (čest slučaj u hororu), odnosno situaciju da je nekadašnja patetična žrtva sada pretvorena u izvor strave i užasa, a njen prirodni materinski nagon je satanizovan dok je ona svedena na animalno, subhumano, pa su tim promašeniji fejk pokušaji "simpatije" prema zlehudoj sudbi što je od đece rastavi...

            U krajnjem saldu ovo je jedan srednjački, jedva-gledljiv, ali suštinski trivijalan hororčić sa nešto malo vizuelne kulture, solidno dizajniranim ali kretenski zamišljenim i motivisanim "monstrumom" i sa par scena koje će vam možda biti jezive, osim ako vas ne iznerviraju BAM!KRAŠ!ZINGGG! efekti kojima su praćene. Bila je tu negde u dubini svega ovoga skica nečega zanimljivog, ali Del Toro je sve to zatrpao patetikom, sirom (cheese), napadno fejk gotskim slikama (naročito u "bajkovitoj" kulminaciji), jeftinim, petparačkim fazonima i svojom trejd-mark infantilnošću, i zbog svega toga je zaslužio da mu MAMA dâ 25 po debelom turu!